Ảnh minh họa bởi AI - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Đồng rial và sự mất giá không phanh trên thị trường tự do
Đồng nội tệ của Iran đã ghi nhận mức sụt giảm kỷ lục khi giao dịch ở ngưỡng 1,5 đến 1,75 triệu rial đổi 1 USD. Chỉ trong vòng một năm, giá trị của đồng rial đã bốc hơi hơn 75%, khiến sức mua của người dân gần như biến mất. Tình trạng này phản ánh sự mất niềm tin hoàn toàn của thị trường và người dân vào khả năng điều hành kinh tế của chính quyền Tehran.
Để đối phó với tình trạng khan hiếm tiền mặt và lạm phát phi mã, Ngân hàng Trung ương Iran đã phải phát hành tờ tiền mệnh giá 10 triệu rial.
Đây là tờ tiền có mệnh giá cao nhất trong lịch sử nước này, nhưng giá trị thực tế của nó chỉ tương đương với vài USD. Việc in thêm tiền mệnh giá lớn được xem là một dấu hiệu cho thấy sự bất lực trong việc kiểm soát dòng tiền và kiềm chế giá cả.
Sự tê liệt của ngành dầu khí và thâm hụt ngân sách
Ngành dầu mỏ, vốn là nguồn thu ngoại tệ chủ chốt của quốc gia, hiện đang rơi vào tình trạng gián đoạn nghiêm trọng.
Sau khi eo biển Hormuz bị đóng cửa, lượng dầu xuất khẩu của Iran đã tụt dốc thê thảm từ mức 2 triệu thùng xuống mức thấp nhất lịch sử. Mặc dù Iran vẫn nỗ lực duy trì một phần xuất khẩu thông qua các biện pháp chiết khấu sâu, nhưng hiệu quả mang lại rất hạn chế.
Giá dầu thế giới tăng vọt lên mức 100 đến 120 USD mỗi thùng đã mang về cho Iran khoảng 139 triệu USD mỗi ngày trong tháng 3. Tuy nhiên, tổng doanh thu thực tế vẫn giảm khoảng 10% do các chi phí phát sinh từ lệnh trừng phạt và hư hại hạ tầng.
Các kho lưu trữ và hệ thống dẫn năng lượng bị tổn hại nặng nề do xung đột, khiến việc phục hồi sản xuất trở nên vô cùng khó khăn.
Cơn ác mộng lạm phát và áp lực từ xã hội
Lạm phát tại Iran đã vọt lên ngưỡng 40% đến 68%, nhưng đáng sợ hơn cả là lạm phát thực phẩm đã chạm mức 105%.
Điều này đồng nghĩa với việc giá lương thực thiết yếu đã tăng gấp đôi chỉ trong một thời gian ngắn, đẩy hàng triệu gia đình vào cảnh đói nghèo. Những mặt hàng cơ bản nhất giờ đây cũng trở nên xa xỉ đối với đại đa số người lao động.
Tình trạng tháo chạy của dòng vốn cũng đang diễn ra với quy mô chưa từng có khi khoảng 15 tỷ USD đã rời khỏi Iran chỉ trong nửa năm. Để bù đắp cho khoản thâm hụt ngân sách khổng lồ, chính phủ buộc phải tiếp tục in tiền, khiến nợ công đối với ngân hàng trung ương tăng gấp đôi. Chu kỳ luẩn quẩn này bao gồm:
- Chính phủ in tiền để bù đắp thâm hụt ngân sách.
- Đồng tiền mất giá dẫn đến lạm phát hàng hóa tăng cao.
- Dòng vốn tư nhân tháo chạy ra nước ngoài để tìm nơi trú ẩn an toàn.
- Nền kinh tế suy yếu khiến khả năng sản xuất trong nước bị đình trệ.
Dự báo u ám về tương lai kinh tế Iran
Các chuyên gia dự báo GDP của Iran có thể co lại khoảng 10% do tác động kép từ chiến tranh và sự thiếu hụt các nguồn lực cơ bản như năng lượng, nước sạch. Ngoài khủng hoảng kinh tế, người dân còn phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng và sự thiếu hụt dịch vụ công thiết yếu. Những áp lực này đã châm ngòi cho các làn sóng biểu tình lan rộng khắp các đô thị lớn.
Mặc dù Iran đã thể hiện khả năng chịu đựng bền bỉ thông qua các mạng lưới giao dịch ngầm, nhưng giới hạn của sự chịu đựng này đang dần chạm đáy.
Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng cửa trong thời gian dài, sự sụp đổ toàn diện về xã hội và kinh tế sẽ là kịch bản khó tránh khỏi. Hiện tại, mọi nỗ lực cứu vãn nền kinh tế dường như đều trở nên quá muộn màng trước những diễn biến phức tạp của tình hình địa chính trị.
Vũ Bình Minh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
- Báo điện tử tại Đức từ năm 1995 -
TIN NHANH | THỰC TẾ | TỪ NƯỚC ĐỨC
