Tổng thống Liên bang Frank-Walter Steinmeier đã đưa ra những phát ngôn rất thẳng thắn về vấn đề này. Theo quan điểm của ông, các hoạt động quân sự tại Iran đang vi phạm luật quốc tế một cách rõ ràng. Đây không chỉ là ý kiến cá nhân mà còn là kết luận từ nhiều nghiên cứu pháp lý của Quốc hội Đức.
Tính hợp pháp của các cuộc tấn công quân sự
Dù chính quyền Mullah tại Iran bị cáo buộc có những vi phạm nhân quyền nghiêm trọng, nhưng điều đó vẫn không đủ để hợp thức hóa các cuộc tấn công quân sự. Hiện tại, chưa có bất kỳ sự ủy quyền nào từ Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc cho các chiến dịch chống lại quốc gia này. Khái niệm "can thiệp nhân đạo" thường được nhắc đến nhưng thực tế vẫn chưa được luật pháp quốc tế công nhận chính thức.
Cơ sở pháp lý duy nhất khác mà Hiến chương Liên Hợp Quốc cho phép là quyền tự vệ chính đáng. Tuy nhiên, quyền này chỉ có hiệu lực khi một quốc gia bị tấn công hoặc đứng trước nguy cơ bị tấn công ngay lập tức. Trong bối cảnh hiện tại của Mỹ, các chuyên gia cho rằng cả hai điều kiện này đều không được đáp ứng thỏa đáng.
Vị trí chiến lược của căn cứ không quân Ramstein
Căn cứ Ramstein nằm tại bang Rheinland-Pfalz, giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với các hoạt động của quân đội Mỹ tại nước ngoài. Tọa lạc bên rìa rừng Pfälzerwald, nơi đây đóng vai trò là điểm trung chuyển huyết mạch cho các chuyến bay quân sự. Quan trọng hơn, trạm tiếp sóng vệ tinh tại đây là mắt xích không thể thiếu để điều khiển drone tại khu vực Trung Đông.
Căn cứ không quân Ramstein là nút giao thông và liên lạc trọng yếu của quân đội Mỹ tại Đức.
Việc sử dụng căn cứ này dựa trên Quy chế lực lượng NATO, yêu cầu phía Mỹ phải tuân thủ luật pháp nước sở tại và luật quốc tế. Câu hỏi đặt ra là liệu Đức có nghĩa vụ phải yêu cầu Mỹ kiềm chế hoặc cấm sử dụng căn cứ này cho các chiến dịch tại Iran hay không. Cho đến nay, các cơ quan chức năng vẫn chưa đưa ra được một câu trả lời mang tính quyết định.
Tiền lệ pháp lý từ phán quyết về Yemen
Vào tháng 7/2025, Tòa án Hiến pháp Liên bang Đức từng xử lý một vụ việc tương tự liên quan đến các cuộc tấn công bằng drone tại Yemen. Những cuộc tấn công này cũng được điều khiển qua Ramstein và đã gây ra cái chết cho nhiều dân thường vô tội. Khi đó, người thân của các nạn nhân đã đệ đơn khiếu nại lên tòa án tại Karlsruhe.
Tòa án khẳng định Đức có nghĩa vụ bảo vệ các quy tắc cơ bản của luật pháp quốc tế. Trong một số hoàn cảnh nhất định, đây trở thành "nghĩa vụ bắt buộc" để cứu mạng những người đang gặp nguy hiểm. Nghĩa vụ này không chỉ giới hạn cho công dân Đức mà còn áp dụng cho cả người nước ngoài bị ảnh hưởng bởi hành động từ lãnh thổ Đức.
Hai điều kiện để phát sinh nghĩa vụ bảo vệ
Dù xác lập nghĩa vụ, Tòa án Hiến pháp cũng đưa ra hai rào cản pháp lý rất cao để Đức phải thực sự can thiệp:
- Phải có một mối liên hệ đủ chặt chẽ và rõ ràng với quyền lực nhà nước của Cộng hòa Liên bang Đức.
- Phải tồn tại nguy cơ vi phạm luật pháp quốc tế một cách có hệ thống, chứ không chỉ là những sai sót cá biệt.
Trong vụ việc Yemen, tòa án cho rằng điều kiện thứ hai chưa được đáp ứng nên đơn khiếu nại đã bị bác bỏ. Tuy nhiên, đối với cuộc chiến Iran hiện nay, tình hình có thể sẽ chuyển biến theo một hướng hoàn toàn khác.
Nguy cơ liên đới và trách nhiệm đồng phạm
Nhiều dấu hiệu cho thấy xung đột tại Iran có thể cấu thành sự vi phạm luật quốc tế mang tính hệ thống. Đặc biệt, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth từng công khai tuyên bố quân đội Mỹ không nhất thiết bị ràng buộc bởi các quy tắc quốc tế. Điều này càng làm tăng thêm áp lực lên Chính phủ của Thủ tướng Friedrich Merz trong việc kiểm soát các hoạt động tại Ramstein.
Nếu căn cứ này được dùng để xuất phát các máy bay tiếp dầu hoặc hỗ trợ trực tiếp cho các chiến dịch tấn công, mối liên hệ trách nhiệm của Đức sẽ trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết. Các nhà nghiên cứu của Quốc hội cảnh báo Đức có thể bị coi là "hỗ trợ hoặc tạo điều kiện" cho hành vi xâm lược. Điều này mở ra khả năng Iran kiện Đức ra Tòa án Công lý Quốc tế để đòi bồi thường thiệt hại.
Bài toán giữa pháp lý và chính trị quốc tế
Vấn đề này không chỉ dừng lại ở các điều khoản luật pháp khô khan mà còn là một bài toán chính trị nhạy cảm. Chính phủ Đức phải cân nhắc kỹ lưỡng giữa việc thượng tôn pháp luật và việc duy trì năng lực liên minh trong NATO. Việc ngăn chặn Mỹ sử dụng căn cứ Ramstein có thể khiến mối quan hệ với chính quyền của Tổng thống Donald Trump trở nên căng thẳng tột độ.
Cựu thẩm phán Peter Müller nhận định rằng chính phủ có phạm vi đánh giá rất rộng trong các vấn đề đối ngoại. Tuy nhiên, áp lực từ giới chuyên gia và dư luận về việc tuân thủ Hiến pháp đang ngày một lớn dần. Đức đang đứng trước lựa chọn khó khăn: giữ vững nguyên tắc pháp lý quốc tế hay ưu tiên lợi ích chiến lược trong liên minh quân sự.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo đài truyền hình quốc gia Đức ARD
- Báo điện tử tại Đức từ năm 1995 -
TIN NHANH | THỰC TẾ | TỪ NƯỚC ĐỨC
