Tại Đức, việc chuyển ngành học giữa chừng thường được coi là một quyết định cực kỳ tốn kém. Sinh viên không chỉ mất đi thời gian quý báu mà còn phải đối mặt với nhiều rủi ro về phúc lợi xã hội. Đặc biệt, một bản hồ sơ năng lực (CV) thiếu tính nhất quán có thể trở thành điểm trừ lớn trong mắt các nhà tuyển dụng sau này.
Khác với tâm thế "học thử cho biết", sinh viên Đức thường bước vào giảng đường với một sự cam kết dài hạn.
Họ hiểu rằng hệ thống giáo dục và thị trường lao động tại đây đòi hỏi sự tập trung cao độ ngay từ đầu. Việc thay đổi ý định giữa chừng thường dẫn đến những hệ lụy không đáng có về mặt lộ trình cá nhân.
Mặc dù pháp luật và quy định giáo dục không cấm việc đổi ngành, nhưng rào cản thực tế lại rất lớn. Những rào cản này đóng vai trò như một bộ lọc tự nhiên, buộc mỗi cá nhân phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đặt bút ký đơn nhập học. Dưới đây là những nguyên nhân chính khiến việc chuyển ngành trở nên hiếm hoi tại quốc gia này.
Những cái giá phải trả khi quyết định đổi ngành
Hệ thống giáo dục Đức vận hành theo các học phần và tín chỉ cực kỳ nghiêm ngặt. Khi một sinh viên chuyển sang một ngành học mới, khả năng cao là họ sẽ phải bắt đầu lại từ vạch xuất phát. Điều này xảy ra do sự khác biệt đặc thù giữa các Modulhandbuch (Sổ tay mô-đun chương trình) của từng chuyên ngành.
- Việc công nhận tín chỉ cũ thường rất hạn chế, trừ khi hai ngành học có sự giao thoa lớn về mặt kiến thức cơ bản.
- Thời gian tốt nghiệp bị kéo dài khiến sinh viên rơi vào nhóm không hoàn thành đúng tiến độ học tập (Studienverlauf).
- Tình trạng chậm trễ này sẽ được ghi nhận chi tiết trong hồ sơ học tập và có thể gây khó khăn cho các thủ tục hành chính sau này.
Bên cạnh vấn đề thời gian, khía cạnh tài chính cũng là một gánh nặng lớn đối với những người muốn thay đổi lộ trình.
Trợ cấp sinh viên của Chính phủ (BAföG) có những quy định rất khắt khe về thời gian và tiến độ học tập. Nếu sinh viên đổi ngành quá muộn hoặc vượt quá thời gian chuẩn, các khoản hỗ trợ này có thể bị cắt giảm hoặc dừng hẳn.
- Các quyền lợi như vé tàu ưu đãi dài hạn hay bảo hiểm y tế dành riêng cho sinh viên cũng bị thắt chặt điều kiện.
- Ưu đãi về nhà ở xã hội dành cho sinh viên có thể bị ảnh hưởng nếu thời gian cư trú tại ký túc xá vượt quá mức quy định.
- Sinh viên phải đối mặt với áp lực tài chính tự thân khi các nguồn hỗ trợ công không còn được duy trì ổn định như trước.
Tư duy cam kết và tính nhất quán trong hồ sơ năng lực
Trong văn hóa học thuật và nghề nghiệp của người Đức, sự nhất quán (stringenter Lebenslauf) là một giá trị được đánh giá rất cao. Một bản CV có quá nhiều lần thay đổi hướng đi thường bị xem là biểu hiện của sự thiếu định hướng hoặc thiếu kiên trì.
Ngay cả khi bạn có điểm số tốt, việc nhảy ngành liên tục vẫn tạo ra một ấn tượng không tốt với nhà tuyển dụng.
Người Đức coi việc học đại học là một sự đầu tư nghiêm túc vào nghề nghiệp tương lai, không phải là nơi để thử nghiệm cảm xúc. Khi đã chọn một con đường, họ sẽ nỗ lực để hoàn thành nó một cách trọn vẹn nhất. Tư duy này giúp họ duy trì được sự tập trung và tối ưu hóa các nguồn lực cá nhân trong suốt nhiều năm học tập.
Cách sinh viên Đức chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi chọn ngành
Để tránh việc phải hối hận về sau, sinh viên Đức thường dành nhiều tháng, thậm chí là vài năm để nghiên cứu về ngành học. Họ không chỉ nhìn vào tên ngành hay những lời quảng cáo hào nhoáng. Thay vào đó, họ đi sâu vào các chi tiết kỹ thuật và thực tế công việc thông qua nhiều kênh tư vấn khác nhau.
- Tìm đến các phòng tư vấn học tập (Studienberatung) tại trường để phân tích năng lực cá nhân và triển vọng nghề nghiệp.
- Nghiên cứu cực kỳ chi tiết Modulhandbuch để nắm rõ từng môn học, yêu cầu thi cử và các giai đoạn thực tập bắt buộc.
- Tham gia các công việc làm thêm (Nebenjob) hoặc thực tập ngắn hạn (Praktikum) trong lĩnh vực liên quan để kiểm chứng mức độ phù hợp.
Nhiều người trẻ tại Đức chọn làm các công việc như trợ lý điều dưỡng trước khi học y khoa, hoặc làm nhân viên kỹ thuật bán thời gian trước khi vào ngành công nghệ. Cách tiếp cận "thực hành trước, lý thuyết sau" này giúp họ có cái nhìn thực tế nhất về công việc tương lai. Nhờ đó, tỷ lệ sai sót trong việc chọn ngành được giảm xuống mức thấp nhất.
Bài học kinh nghiệm dành cho sinh viên quốc tế
Hệ thống giáo dục Đức không thường xuyên nhắc lại những khó khăn này, nhưng đó là những "luật bất thành văn" mà ai cũng cần biết. Việc sai lầm trong lựa chọn ngành học tại đây không chỉ đơn giản là mất vài tháng "cho vui" như ở một số quốc gia khác. Đó là sự đánh đổi bằng thời gian thực, cơ hội phúc lợi và uy tín cá nhân trên thị trường lao động.
Vì vậy, đối với các sinh viên Việt Nam đang có ý định du học tại Đức, việc chọn ngành nên được coi là một quyết định chiến lược quan trọng. Bạn cần dành thời gian để tự đặt ra những câu hỏi phản biện và tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn trước khi nộp hồ sơ chính thức. Đừng chọn ngành chỉ vì xu hướng hay vì nghe tên có vẻ hấp dẫn.
Hãy nhớ rằng tại Đức, một lựa chọn sai lầm luôn đi kèm với những chi phí cơ hội rất lớn.
Hãy học cách người Đức tiếp cận vấn đề: chuẩn bị kỹ lưỡng, nghiên cứu sâu sắc và cam kết tuyệt đối với con đường mình đã chọn. Đó chính là chìa khóa để bạn không chỉ tồn tại mà còn thành công rực rỡ trong môi trường giáo dục khắc nghiệt này.
Thu Phương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC