Kazakhstan quyết định dừng nhập khẩu điện từ Nga và bước ngoặt tự chủ năng lượng tại Trung Á

Điểm tin thế giới 12 May 2026

Trong suốt nhiều thập kỷ qua, Kazakhstan vốn được coi là một mắt xích không thể tách rời trong tầm ảnh hưởng của Nga. Tuy nhiên, đất nước rộng lớn này đang thực hiện những bước đi quyết liệt để xoay chuyển cục diện. Việc chấm dứt nhập khẩu năng lượng từ Nga vào năm tới không chỉ là một cột mốc kinh tế, mà còn là minh chứng cho sự thất bại của chính sách tân Sa hoàng mà ông Putin theo đuổi.

Mục tiêu độc lập năng lượng sớm hơn dự kiến

Bắt đầu từ năm 2027, Kazakhstan sẽ chính thức dừng toàn bộ việc mua điện năng từ phía Nga.

Thông tin quan trọng này đã được Thứ trưởng Bộ Năng lượng Sungat Yessimkhanov xác nhận cụ thể vào giữa năm 2026. Đây là một bước đột phá chiến lược, giúp quốc gia có diện tích lớn thứ chín thế giới này thoát khỏi sự kìm kẹp của mạng lưới điện Nga sớm hơn mọi dự báo trước đó.

Ông Sungat Yessimkhanov khẳng định rằng nếu các nhà máy điện theo kế hoạch đi vào hoạt động đúng tiến độ, Kazakhstan sẽ không còn cần đến một kilowatt-giờ nào từ nước láng giềng. Tuyên bố này gửi đi một thông điệp mạnh mẽ đến toàn bộ khu vực Trung Á về khả năng tự chủ. Đối với Nga, đây là một tổn thất nặng nề tại khu vực vốn được coi là sân sau truyền thống của Moskva.

1 Kazakhstan Quyet Dinh Dung Nhap Khau Dien Tu Nga Va Buoc Ngoat Tu Chu Nang Luong Tai Trung A

Kazakhstan chấm dứt nhập khẩu điện từ Nga kể từ năm 2027 - Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC

Đại dự án năng lượng với quy mô khổng lồ

Để hiện thực hóa mục tiêu này, chính phủ Kazakhstan đang triển khai một chương trình mở rộng năng lượng đầy tham vọng. Hiện có khoảng 81 dự án đang được thực hiện với tổng công suất lên tới 15,3 gigawatt. Tổng số vốn đầu tư cho các dự án này vượt quá con số 25 tỷ USD, một con số kỷ lục trong khu vực.

Dưới đây là một số mục tiêu trọng điểm trong kế hoạch năng lượng của Kazakhstan:

Xóa bỏ hoàn toàn tình trạng thâm hụt điện năng ngay từ quý I năm 2027.
Đưa vào vận hành thêm 13,3 gigawatt công suất mới vào cuối năm 2029, trong đó gần một nửa đến từ năng lượng tái tạo.
Xây dựng 8 nhà máy điện mới trong khuôn khổ dự án điện than quốc gia đến năm 2030, bao gồm siêu nhà máy Ekibastuz GRES-3.
Hướng tới tổng công suất phát điện mới vượt mức 26 gigawatt vào năm 2035, bao gồm cả điện hạt nhân và công nghệ than sạch.

Tốc độ triển khai của Kazakhstan khiến nhiều quốc gia phương Tây phải kinh ngạc.

Trong khi chính phủ của Thủ tướng Friedrich Merz tại Đức vẫn đang loay hoay với các kế hoạch xây dựng nhà máy điện khí đến năm 2031, Kazakhstan dự kiến sẽ hoàn tất các hạng mục chính ngay trong năm 2027. Sự quyết đoán này cho thấy tầm nhìn dài hạn của Astana trong việc đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Sự trỗi dậy của các đối tác mới và vai trò của Trung Quốc

Điểm đáng chú ý trong chiến lược của Astana là việc họ đã chủ động loại bỏ các đối tác Nga khỏi những dự án quan trọng. Trước đây, Nga từng được kỳ vọng sẽ tham gia và cung cấp các khoản vay ưu đãi dài hạn cho các nhà máy tại Semey hay Kokshetau. Tuy nhiên, các kế hoạch này đã bị hủy bỏ sau khi các cam kết tài trợ trị giá 2,7 tỷ USD từ phía Moskva không được thực hiện như hứa hẹn.

Thay vào đó, Kazakhstan đã mở cửa cho các tập đoàn đến từ Trung Quốc và Singapore. Điển hình là tại dự án Ekibastuz GRES-2, các turbine và máy phát điện của Nga đã bị thay thế hoàn toàn bằng công nghệ của Harbin Electric International từ Trung Quốc. Việc thay đổi nhà cung cấp này không chỉ giúp hiện đại hóa hạ tầng mà còn tiết kiệm được khoảng 500 triệu USD chi phí dự án.

Ngay cả trong lĩnh vực điện hạt nhân nhạy cảm, Kazakhstan cũng đang có xu hướng lựa chọn các đối tác Trung Quốc. Điều này cho thấy tầm ảnh hưởng của Nga đang bị xói mòn nghiêm trọng ngay tại những lĩnh vực mà họ từng nắm thế thượng phong. Sự dịch chuyển này đang tái định hình lại bản đồ địa chính trị năng lượng tại Trung Á.

Cơ hội mới cho Đức và Liên minh Châu Âu

Song song với việc bắt tay với các đối tác châu Á, Kazakhstan cũng đang thắt chặt quan hệ với Đức và Liên minh Châu Âu. Dưới thời của Thủ tướng Friedrich Merz, Berlin ngày càng coi Astana là một đối tác chiến lược không thể thay thế. Hai bên đang tích cực đẩy mạnh các dự án về hydro xanh và khai thác các nguồn nguyên liệu thô quan trọng cho quá trình chuyển đổi năng lượng.

Đức đã khai trương một văn phòng ngoại giao hydro riêng biệt tại Astana để thúc đẩy hợp tác sâu rộng hơn. Việc đa dạng hóa nguồn cung dầu sang Đức cũng giúp Kazakhstan giảm bớt sự lệ thuộc vào các tuyến đường vận chuyển qua lãnh thổ Nga. Đây là một bước đi khôn ngoan để bảo vệ nền kinh tế trước những biến động chính trị phức tạp.

Đòn giáng mạnh vào chiến lược của Nga

Việc mất đi thị trường Kazakhstan là một thất bại đau đớn đối với ngành năng lượng Nga. Hiện tại, Kazakhstan đang chiếm tới 60% tổng lượng điện xuất khẩu của Nga. Trong bối cảnh thị trường Trung Quốc đã sụp đổ hoàn toàn từ đầu năm 2026 do giá thành không cạnh tranh, Nga đang dần mất đi khả năng sử dụng năng lượng như một công cụ gây áp lực chính trị.

2 Kazakhstan Quyet Dinh Dung Nhap Khau Dien Tu Nga Va Buoc Ngoat Tu Chu Nang Luong Tai Trung A

Chỉ vài tháng trước, Kazakhstan vẫn còn nhận viện trợ quân sự từ Nga, nhưng nước này không ủng hộ cuộc chiến ở Ukraine. Ảnh: Reuters

Tổng thống Kassym-Jomart Tokayev đã khéo léo thực hiện chính sách đối ngoại đa phương. Ông vừa duy trì sự thận trọng trong các vấn đề chính trị nhạy cảm với nước láng giềng, vừa quyết liệt thúc đẩy độc lập kinh tế. Đối với Astana, tự chủ năng lượng chính là cột mốc quan trọng nhất để bảo vệ chủ quyền quốc gia.

Mặc dù vẫn còn những thách thức về hạ tầng cũ kỹ và nguồn vốn, nhưng nếu các kế hoạch này thành công, Kazakhstan sẽ có một vị thế hoàn toàn mới. Từ một nước phải nhập khẩu, họ có thể trở thành cường quốc xuất khẩu điện năng tại Trung Á từ năm 2029. Đây sẽ là một bước tiến dài, làm thay đổi hoàn toàn diện mạo của quốc gia này trên bản đồ thế giới.

Theo NTV/REUTERS