Bức tường lửa của Kremlin: Khi quyền lực khóa Internet để giữ ổn định chiến tranh

OV-2026 |

Điểm tin thế giới 16 Tháng Hai 2026

Thời gian gần đây, việc Nga khóa Facebook, Instagram, X, làm chậm YouTube, siết chặ Telegram và truy quét VPN không còn là câu chuyện kỹ thuật nữa, mà đó là lựa chọn chính trị mang tính chiến lược: quốc hữu hóa dòng chảy thông tin để bảo vệ sự ổn định của hệ thống trong bối cảnh tiến hành chiến tranh xâm lược Ukraine và nền kinh tế có dấu hiệu sụp đổ.

1 Buc Tuong Lua Cua Kremlin Khi Quyen Luc Khoa Internet De Giu On Dinh Chien Tranh

Thực tế lại cho thấy, trong ngắn hạn bức tường thông tin ở Nga có thể kéo dài sự tồn tại của chính quyền, nhưng trong dài hạn có thể dẫn đến sự sụp đổ cả thể chế chính trị.

Kiểm soát thông tin không chỉ là phản ứng của Nga với phương Tây, mà chính là chiến lược quốc hữu hóa quyền tiếp cận thông tin, làm méo mó nhận thức của dân chúng trong chiến tranh xâm lược Ukraine.

Nhưng một hệ thống thông tin dối trá sẽ phải đối diện với điểm mù nguy hiểm do chính mình tạo ra.

Nga đang dựng lên một “chủ quyền số” bằng cách chặn các nền tảng truyền thông toàn cầu và siết chặt kiểm soát hạ tầng dữ liệu trong nước. Trong ngắn hạn, bức tường lửa giúp ổn định xã hội, kiểm soát tâm lý thời chiến và giảm tác động của thông tin bất lợi từ chiến trường Ukraina và các lệnh trừng phạt. Nhưng về dài hạn, chính bức tường đó lại làm cho hệ thống quyền lực nhà nước mất khả năng nhìn thấy thực tế.

Chiến trường lớn nhất nằm trong đầu người dân.

Chiến tranh hiện đại không chỉ được quyết định bằng pháo binh hay xe tăng trên chiến trường. Một video từ tiền tuyến, một bài phân tích ngân sách quốc phòng hay một dòng trạng thái về thương vong trong thực tế có thể tạo ra hiệu ứng xã hội mạnh hơn nhiều so với một thông cáo chính thức nhưng không đáng tin cậy của nhà nước.

Đó là lý do mà chính quyền Nga không chỉ muốn kiểm soát nội dung, mà còn muốn kiểm soát cả hạ tầng phân phối thông tin.

Tình trạng thực tế mạng xã hội toàn cầu hiện nay ở Nga:

Facebook, Instagram, WhatsApp, Threads đã bị chặn do bị coi là "tổ chức cực đoan" hoặc không tuân thủ luật pháp Nga.
YouTube bị hạn chế tốc độ và quyền truy cập.
Các mạng xã hội khác như Twitter (X), cùng các ứng dụng nhắn tin như: WhatsApp, Telegram đang bị hạn chế hoặc chặn từng bước.
Công cụ vượt tường lửa VPN thì bị cấm quảng cáo và bị chặn.

Không chỉ có vậy, Luật “tin giả về quân đội” được ban hành với mức án lên tới 15 năm tù khiến không gian truyền thông trở thành hành lang một chiều, nơi các từ ngữ “chiến tranh xâm lược” bị thay bằng “chiến dịch quân sự đặc biệt”.

Ở Nga, sự thật có vẻ như không bị phủ nhận, mà đã bị định nghĩa lại. Dữ liệu cho thấy có một cuộc giằng co ngấm ngầm. Bức tường lửa khắc nghiệt được dựng lên, nhưng nhu cầu tiếp cận thông tin của dân chúng vẫn không biến mất.

Các báo cáo ngành viễn thông quốc tế cho thấy: Trước năm 2022, khoảng 70% người dùng Internet Nga xem YouTube thường xuyên, đây là nguồn thông tin ngoài truyền hình nhà nước được truy cập nhiều nhất.

Sau khi bị chính quyền can thiệp làm chậm, nhưng hơn 50% người dùng vẫn tìm cách truy cập qua VPN hoặc các kênh thay thế. Lượt tải VPN vẫn tăng 4–5 lần trong những tháng đầu chiến tranh, thậm chí nhiều ứng dụng VPN vẫn lọt top tải nhiều về tại Nga. Instagram từng có khoảng 38 triệu người dùng, Facebook khoảng 25 triệu người dùng trước khi bị chặn.

Điều đó cho thấy kiểm duyệt không xóa bỏ nhu cầu thông tin – nó chỉ đẩy nhu cầu đó vào vùng xám. Và nhờ đó, VK trở thành mạng xã hội nội địa lớn nhất tại Nga sau lệnh cấm mạng xã hội quốc tế.

Nỗi ám ảnh mang tên Afghanistan

Liên Xô không bị sụp đổ trên chiến trường Afghanistan, mà Liên Xô bị sụp đổ khi cả xã hội nhìn thấy tường tận cái giá quá đắt của chiến tranh. Điện Kremlin hiểu rất rõ bài học này.

Những thông tin về thương vong, huy động quân hay chi phí ngân sách nếu lan rộng sẽ tạo ra phản ứng dây chuyền trong tâm lý xã hội. Khi đó, quyền lực buộc phải giải thích – và giải thích luôn là điểm yếu của một hệ thống truyền thông dối trá, quen với kiểm soát.

Giải pháp hiệu quả hơn, là ngăn chặn nghiêm ngặt thông tin thật xuất hiện và lan truyền trong xã hội. Bởi, thông tin tiêu cực có thể kích hoạt hoảng loạn tài chính, rút tiền hàng loạt khỏi ngân hàng, hoặc làn sóng di cư của tầng lớp tinh hoa có trình độ.

Kiểm soát truyền thông ở Nga vì thế trở thành một công cụ quản trị tâm lý xã hội. “Internet có chủ quyền”, một bước chuyển từ kiểm duyệt sang kiểm soát hạ tầng.

Nga đang xây dựng hệ sinh thái mạng xã hội nội địa với VK, Rutube và Yandex. Đây là mô hình trong đó dữ liệu nằm trong lãnh thổ, thuật toán thuộc quyền kiểm soát nhà nước và dòng chảy thông tin được định tuyến lại. Internet không bị đóng. Internet được đặt vào trong biên giới quyền lực.

Nghịch lý của bức tường thông tin

Trong ngắn hạn, kiểm soát thông tin giúp xã hội ổn định và duy trì sự ủng hộ đối với chiến tranh. Nhưng trong dài hạn, điều đó lại tạo ra một vấn đề mang tính cấu trúc: khi xã hội không nói sự thật, chính quyền cũng không nghe được sự thật.

Một hệ thống chỉ nhận được báo cáo tích cực sẽ mất khả năng tự điều chỉnh. Liên Xô đã từng đi qua con đường đó.

Bảo vệ quyền lực hay tự tạo điểm mù?

Bức tường lửa giúp Kremlin ổn định xã hội trong thời chiến. Nhưng nó cũng làm hẹp dần dòng thông tin phản hồi, yếu tố sống còn của mọi hệ thống chính trị.

Khoảnh khắc nguy hiểm nhất của quyền lực không phải là khi đối diện với sự thật, mà là khi không còn khả năng nghe thấy sự thật.

Kiểm soát thông tin là bản năng của mọi hệ thống quyền lực trong thời chiến. Nhưng trong kỷ nguyên số, nơi dữ liệu di chuyển nhanh hơn mọi biên giới, việc dựng lên một bức tường lửa không chỉ là hành động phòng thủ. Nó còn là một phép thử đối với khả năng thích nghi của chính hệ thống đó.

Một xã hội có thể bị giới hạn nguồn tin, thậm chí phải nghe những nguồn thông tin dối trá. Khi quyền lực bị giới hạn dòng thông tin phản hồi mới là điều nguy hiểm nhất.

Câu trả lời đã rõ:

Thực chất, Nga hay Ukraina đang vận hành theo hệ thống thông tin mà Đức Quốc xã đã từng áp dụng trong WW2?

Trần Quốc Quân, Warszawa ngày 14/2/2026